BÚ MẸ trực tiếp hoàn toàn làm TẮT gen VIÊM DA CƠ ĐỊA ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (phần 2)

Tắt gen viêm da cơ địa chỉ bằng bú mẹ trực tiếp là 1 đề tài lớn, buộc phải chia làm 2 phần để làm rõ. Ở phần 1, chúng ta đã cùng đi đến một mô hình giải thích về viêm da cơ địa, trong đó, gen, biểu sinh, hàng rào da, miễn dịch, hệ vi sinh vật tác động qua lại lẫn nhau. Tất cả đều là những mắt xích trung gian phản ánh lịch sử sinh học của một cơ thể.

Lịch sử sinh học đó được hình thành từ môi trường sống của cha mẹ trước khi thụ thai, môi trường nuôi thai, cách sinh, cách nuôi dưỡng sau sinh, và toàn bộ điều kiện sống mà đứa trẻ tiếp xúc trong những năm đầu đời.

Ta có thể viết lại sơ đồ tiến trình như sau:

Lối sống của thế hệ trước → tạo nên những thay đổi sinh học tích lũy → ảnh hưởng đến gen được truyền lại, biểu sinh, chất lượng giao tử, môi trường thai kỳ, hệ vi sinh vật của gia đình và sức khỏe của người mẹ → hình thành nền tảng sinh học của đứa trẻ. Khi nền tảng đó gặp các yếu tố sau sinh như bụi nhà, lông thú cưng, phấn hoa, thực phẩm, hóa mỹ phẩm công nghiệp, nhiễm trùng… thì vdcd có thể biểu hiện.

Vậy thì sau khi sinh ra ngoại trừ các yếu tố sau sinh kể trên, thì quá trình hình thành/phát triển/biểu hiện bệnh của trẻ đã kết thúc chưa?

Câu trả lời là “CHƯA”. 

Và chuyện gì sẽ còn tiếp diễn? Mời quý vị tiếp tục trong các lập luận ngay bên dưới.

Phần 2: BÚ MẸ TRỰC TIẾP HOÀN TOÀN – CHA MẸ SỬA SAI, CON CÁI KHỎE MẠNH

1/ Quá tình xây dựng nền tảng sinh học của trẻ sau sinh – nền tảng xác định sữa mẹ trực tiếp làm tắt gen viêm da cơ địa:

a/ Cơ thể trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện cần tiếp tục xây dựng trong thời gian dài sau sinh – tạo điều kiện tắt gen viêm da cơ địa:

Ở phần 1, chúng ta đã phân tích các mắt xích quan trọng của viêm da cơ địa gồm: biểu sinh, hệ miễn dịch, hệ vi sinh vật, hàng rào da và hàng rào ruột. Điều thú vị là, không có mắt xích nào trong số đó hoàn thiện ngay khi trẻ chào đời.

Rất nhiều người mặc định rằng, khi dây rốn được cắt, cơ thể mẹ và con hoàn toàn tách biệt. Mọi ảnh hưởng sinh học đơn thuần của cha mẹ đến đứa trẻ đã dừng lại. Tuy nhiên, sinh học hiện đại cho thấy điều ngược lại.

– Hệ miễn dịch: Trẻ sơ sinh chưa có khả năng điều hòa miễn dịch như người trưởng thành. Cơ thể vẫn đang học cách phân biệt đâu là vi sinh vật có lợi, đâu là tác nhân gây bệnh, đâu là phản ứng cần thiết và đâu là phản ứng quá mức. Quá trình này diễn ra mạnh mẽ trong những tháng đầu đời.

– Hệ vi sinh vật: Sau sinh, ruột, da và đường hô hấp của trẻ bắt đầu được các vi sinh vật đầu tiên cư trú. Thành phần hệ vi sinh chịu ảnh hưởng bởi cách sinh, môi trường sống, kháng sinh, chế độ ăn và đặc biệt là sữa mẹ. Những vi sinh vật này không chỉ giúp tiêu hóa mà còn liên tục gửi tín hiệu điều hòa miễn dịch.

– Hàng rào ruột: Niêm mạc ruột của trẻ vẫn tiếp tục trưởng thành sau sinh. Các tế bào biểu mô, hệ miễn dịch niêm mạc, khả năng dung nạp thực phẩm và tính toàn vẹn của hàng rào ruột đều được hoàn thiện dần trong giai đoạn đầu đời.

– Hàng rào da: Da trẻ sơ sinh vẫn tiếp tục hoàn thiện cấu trúc lipid, chức năng giữ nước, hệ vi sinh trên da và khả năng điều hòa miễn dịch tại chỗ trong những tháng đầu sau sinh.

Vậy thì: nếu các hệ thống liên quan đến viêm da cơ địa vẫn đang tiếp tục trưởng thành sau sinh, thì sau sinh vẫn còn cơ hội tác động lên chính những hệ thống đó nhằm tắt gen viêm da cơ địa.

b/ Sữa mẹ – yếu tố tác động mạnh nhất lên nền tảng sinh học của trẻ sơ sinh có khả năng tắt gen viêm da cơ địa:

Đối với người trưởng thành, nền tảng sinh học sẽ bị ảnh hưởng bởi lối sống của chính cá nhân ấy bao gồm: thực phẩm, giấc ngủ, nhịp sinh học, stress, môi trường sống…

Nhưng với một trẻ sơ sinh bú mẹ trực tiếp hoàn toàn, phần lớn những yếu tố đó không đến với trẻ một cách trực tiếp. Chúng đi qua một cầu nối sinh học – sữa mẹ, đây chính là điểm mà rất nhiều người bỏ qua.

Trong thai kỳ, nhau thai là cầu nối giữa cơ thể mẹ và con. Sau sinh, vai trò đó được tiếp tục bởi sữa mẹ. Khác với quan niệm phổ biến coi sữa mẹ chỉ là thức ăn (cung cấp đường, protein, chất béo, vi khoáng), khoa học hiện đại cho thấy sữa mẹ là một dịch sinh học rất phức tạp, chứa hàng nghìn phân tử hoạt tính bao gồm: kháng thể, cytokine, hormone, oligosaccharide, microRNA, exosome, yếu tố tăng trưởng… có khả năng tương tác với quá trình trưởng thành của hệ miễn dịch và niêm mạc ruột.

Điều đó cũng có nghĩa, sữa mẹ không chỉ mang năng lượng. Sữa mẹ còn mang theo thông tin sinh học của người mẹ.

Đặc biệt, trong những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu đưa ra mối liên hệ khăng khít của trục ruột – da (gut-skin axis). Khái niệm này cho rằng đường ruột, hệ vi sinh vật, miễn dịch và da không hoạt động riêng lẻ mà liên tục trao đổi tín hiệu với nhau. Những thay đổi ở ruột có thể ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch toàn thân, từ đó tác động đến tình trạng viêm tại da.

Ruột của trẻ sơ sinh không chỉ là cơ quan tiêu hóa. Đó còn là nơi:

– hệ miễn dịch tiếp tục trưởng thành,
– hệ vi sinh vật bắt đầu được thiết lập,
– hàng rào niêm mạc tiếp tục hoàn thiện,
– cơ thể học cách phân biệt giữa “bạn” và “thù”.

Các thành phần hoạt tính sinh học trong sữa mẹ được chứng minh có vai trò hỗ trợ quá trình trưởng thành này thông qua việc thúc đẩy phát triển niêm mạc ruột, điều hòa miễn dịch, nuôi dưỡng hệ vi sinh có lợi.

Dưới hoạt động phức tạp và tinh vi của trục ruột – miễn dịch – da cho thấy giai đoạn bú mẹ là thời điểm cơ thể trẻ có được tác động mạnh mẽ nhất về mặt sinh học sau khi rời khỏi cơ thể mẹ. Sự phụ thuộc này là cơ hội để các bậc cha mẹ tối ưu hoá “tài sản kế thừa” cho con cái, loại tài sản vô giá – sức khoẻ trọn đời.

Và với những cặp cha mẹ đã có lối sống không lành mạnh, làm bật gen vdcd ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ thì giai đoạn nuôi con sữa mẹ chính là phút bù giờ để lội ngược tỉ số để tắt gen viêm da cơ địa. 

2/ Lối sống của cha mẹ quyết định việc bật – tắt gen viêm da cơ địa :

a/ Sữa mẹ phản ánh hoàn toàn trạng thái sinh học của người mẹ tại thời điểm tiết sữa:
Cơ thể cha mẹ được tạo nên bởi thực phẩm, thói quen sử dụng thuốc/các chế phẩm y tế, hoá mỹ phẩm làm đẹp/làm sạch, các loại chất kích thích (rượu/bia/thuốc lá/…) giấc ngủ, nhịp sinh học, tình trạng viêm, hệ vi sinh vật, nội tiết và môi trường sống. Tất cả những điều này ghi dấu ấn sinh học lên cơ thể trẻ thông qua giai đoạn thụ thai và mang thai dưới hình thức hoạt động của gen và biểu sinh hình thành cơ bản nên hàng rào ruột da.

Ngay sau khi chào đời, hệ vi sinh vật và hệ miễn dịch sẽ tiếp tục được mẹ di truyền sang con thông qua đường sinh (đẻ/mổ), thông qua bú mẹ trực tiếp hoàn toàn, da kề da, và chăm sóc kề cận mật thiết xuyên suốt những năm tháng đầu đời. 

Sữa mẹ được tổng hợp từ chính cơ thể mẹ với các yếu tố cấu thành như trên; trong từng giọt sữa ấy đều mang theo hàng nghìn phân tử có hoạt tính sinh học, giống như đang vận chuyển các mô hình sự sống mini từ mẹ sang bé. Do đó, sữa mẹ phản ánh hoàn toàn trạng thái sinh học của người mẹ tại thời điểm tiết sữa.

Điều này không có nghĩa sữa mẹ “tốt” hay “xấu”. Nó có nghĩa rằng lối sống của người mẹ vẫn đang tiếp tục tương tác với cơ thể đứa trẻ sau sinh thông qua một cầu nối sinh học tự nhiên – sữa mẹ. 

b/ Xây dựng lối sống – bảo hành sữa mẹ:

Nhưng bàn về lối sống của người mẹ thì không chỉ có thói quen của riêng người mẹ mà những ảnh hưởng của cách vận hành gia đình chung cũng tác động to lớn vào sức khoẻ của cá nhân người mẹ. Trong đó thói quen nấu nướng, vệ sinh nhà cửa, vệ sinh của các cá nhân khác tạo ra hệ vi sinh vật môi trường chung, có thể dung dưỡng hoặc triệt tiêu mầm bệnh mà đại đa số chúng ta đang xem thường. 

Vì quá nhiều biến số nên bài viết chỉ xét trong mô hình gia đình mini, nơi chỉ có bố mẹ và con cái thì lối sống của bố mẹ ảnh hưởng lên nhau tạo môi trường chung và di truyền cho con cái. Cha mẹ không chỉ thừa kế cho con bộ gen, hệ thống biểu sinh để hình thành cơ thể hữu cơ, mà còn di truyền toàn bộ hệ vi sinh vật, hệ miễn dịch từng ngày kể từ khi hoài thai cho đến sau sinh ít nhất 3 năm đầu đời. 

(Chú ý: Gia đình càng đa dạng thế hệ, thành viên thì sự di truyền sau sinh càng phong phú và phức tạp.) 

Như vậy, để bảo hành được dòng sữa mẹ khoẻ mạnh, có giá trị hoàn thiện cơ thể con, giúp con tắt gen vdcd (với những trẻ có biểu hiện vdcd giai đoạn bú mẹ) thì cha mẹ cần thực hiện lối sống gần tự nhiên cho cả gia đình trong đó:

**Thứ nhất: Về thực phẩm
– Lựa chọn thực phẩm bản địa, nuôi trồng không hoá chất, đa dạng (đầy đủ nhóm chất trong các hình thức thực phẩm, đặc biệt nhóm rau củ quả gia vị: riềng, nghệ, tiêu, tỏi, ớt hành,…diếp cá, bạc hà, sả, húng, ngò, …), chú ý ăn theo mùa.

– Loại bỏ tuyệt đối thực phẩm có yếu tố công nghiệp, phi tự nhiên (đồ ăn uống đóng gói, đóng hộp, đồ có thành phần hóa chất – bánh kẹo, nước ngọt có gas,…; gia vị công nghiệp – hạt nêm, bột ngọt, dầu hào, chiết xuất nấm men, tương ớt, tương cà, …; thực phẩm tinh chế – tinh bột các loại ngô/mỳ/…, đường tinh luyện, muối tinh luyện,…; thực phẩm GMO (ngô ngọt, đậu nành GMO,…)

– Cá nhân hoá nhóm thực phẩm ăn kiêng:
Đây là điểm gây hiểu lầm nhiều nhất khi vượt vdcd. Các kiểu ăn kiêng thường gặp bao gồm:
+ ăn chay,
+ kiêng bánh kẹo công nghiệp, bỏ các món chiên xào
+ loại bỏ hầu hết các loại thực phẩm chỉ còn “gạo lứt – muối mè” 

Các hình thức này vừa cực đoan, lại vừa rủi ro trong việc tìm kiếm thực phẩm sử dụng hằng ngày, đặc biệt vào mùa đông – khi rau củ quả không đúng vụ đang ngủ đông. Tuy cực khổ nhưng phần đa các mẹ lại không chú ý đến tính không hoá chất – tính công nghiệp hoá, tính bản địa, và tính đa dạng.

Do vậy với nhóm thực phẩm ăn kiêng cần nắm chắc 2 gạch đầu dòng bên trên trước để nắm rõ tiêu chí chung khi lựa chọn loại thực phẩm. Đồng thời tuyệt đối tránh xa các loại thực phẩm độc hại. 

Tiếp đến, khi đi vào công cuộc loại bỏ thực phẩm thì trước tiên chúng ta cần hiểu rõ, thực phẩm là 1 yếu tố kích hoạt biểu hiện viêm da. Và tuỳ vào từng cơ thể mà các thực phẩm có tác động khác nhau. Vì vdcd là bệnh lối sống, nên mỗi lối sống của mỗi gia cảnh sẽ trổ những bông hoa khác nhau.

Do đó ngay khi phát bệnh cần:
+ Loại bỏ thực phẩm gây viêm bao gồm: thịt bò và các chế phẩm từ bò (sữa, phô mai, váng sữa, sữa chua,…), các loại hản sản (tôm biển, cua biển, mực, sò, hàu,…), 1 số loại hạt hạch (hạnh nhân, điều, lạc,…),
+ Kiêng các thực phẩm có tính âm hàn độc dược theo đông y (măng, cà, giá, nấm –  họ nhà măng, trúc,..; họ nhà cà – cà tím, cà chua, cà pháo,…; họ nhà giá – giá đỗ, rau mầm,…; họ nhà nấm) 

+ Kiêng cách thức chế biến kiểu tươi sống (các món gỏi, sashimi, …)

+ Kiêng một số thực phẩm chứa hay tạo ra nhiều histamin gây ngứa như nếp, đậu xanh, trái bơ, họ cam quýt, chuối…  nhóm thực vật chứa alkaloid như khoai tây, ớt chuông

Vdcd bị ảnh hưởng bởi bối cảnh sống rất sâu sắc với các yếu tố: do mùa, do thời tiết, mức độ phơi nhiễm bụi mịn,… Cho nên bệnh sẽ có những ngày êm dịu và những ngày bùng loạn. Để bữa ăn hợp lý ta có thể chia bệnh thành 2 giai đoạn: giai đoạn bệnh nghỉ và giai đoạn bệnh bùng.

Trong đó, khi bệnh bùng thì tuyệt đối chấp hành ăn kiêng hoàn toàn các thực phẩm liệt kê bên trên. Còn khi bệnh nghỉ, mẹ có thể thả dần các món, mỗi lần thả chỉ thả 1 loại thực phẩm. Ăn từ ít đến nhiều. Khi ăn sẽ quan sát biểu hiện bệnh của con, nếu xuất hiện ngứa ngáy lập tức dừng. Nếu không có hiện tượng gì, mẹ hãy cộng vào danh mục được ăn.

Sau khi đã ở trong danh mục được ăn nhiều tháng mẹ có thể thử vào giai đoạn bệnh bùng. Nếu món ăn không làm căng thẳng bệnh tật thì cộng thẳng vào danh mục ăn uống bình thường. Điều này giúp cho hệ vi sinh vật đường ruột của mẹ sẽ phong phú là nền tảng di truyền lành mạnh cho con. Khi trẻ trên 1 tuổi, lấy dinh dưỡng từ thức ăn mẹ sẽ bê toàn bộ thực đơn đã có để sắp xếp bữa ăn của con mà không phải lo lắng. 

Việc ăn uống đa dạng nhiều nhất có thể giúp cho hành trình vượt bệnh nhẹ nhàng hơn, giải phóng sự căng thẳng bếp núc. Đồng thời, mức độ đa dạng của bữa ăn thể hiện khả năng phục hồi đường ruột, mức độ đa dạng của hệ vi sinh vật càng tăng lên thì bệnh tật càng có xu hướng bị triệt tiêu đi. Đặt nền tảng cho vượt bệnh hoàn toàn, ngăn ngừa nguy cơ gây vấn đề cho đường hô hấp, hay cho chính đường ruột xuyên suốt cuộc đời dài của trẻ về sau.